Toelichting visie Landschap Overijssel (maart 2009)

Het vliegveld Twente ligt temidden van een aantal natuurterreinen van Landschap Overijssel. Sommige natuurterreinen liggen stijf tegen het hek rondom het vliegveld aan. In enkele gevallen zijn er in het verleden zelfs delen van de landgoederen binnen het vliegveldhek terecht gekomen. Door het vliegveld is de natuur van deze terreinen aangetast. Landschap Overijssel is van mening, dat de kansen die door de opheffing van de vliegbasis ontstaan, benut moeten worden om deze schade ongedaan te maken.

Bekengebied
Het gebied waar het vliegveld is gelegen is van nature een bekengebied. Dit komt doordat er een flink hoogteverschil is - 30 meter tussen de Lonnekerberg en het Lonnekermeer - en doordat in de bodem van de Lonnekerberg oude zeeklei en keileem zit. Hierdoor ontspringen er op deze stuwwal beekjes die naar het noorden en westen afstroomden, in de richting van de Regge. Voorbeelden hiervan zijn de Jufferbeek op ‘t Holthuis, de Hesbeek op het landgoed Oosterveld (eigendom van de familie Van Heek), de Blankenbellingsbeek door De Wildernis en het Lonnekermeer en de Leutinkbeek door De Wildernis.

Verdroging
Door deze beken ontstond er ten westen van de Lonnekerberg een nat en drassig terrein. Tot in de 20e eeuw bestond het landschap hier vooral uit natte heide. Maar sinds de komst van het vliegveld is dit sterk veranderd. Om het militaire terrein toegankelijk te maken en de startbanen stabiel en veilig, is het gehele gebied binnen de hekken intensief ontwaterd, met drainage, sloten en riolen. Niet alleen op het vliegveldterrein, maar ook in de omgeving ervan, is hierdoor ernstige verdroging ontstaan.

Landgoederen
Ten noorden en ten westen van het drasse gebied stroomden de beken door het cultuurlandschap. Hier vormden sinds de middeleeuwen de boeren het landschap, met bouwkampen op de hoge gronden en graslanden met houtwallen eromheen op de lagere gronden. Vanaf de 19e eeuw, maar soms ook al veel eerder, werden sommige boerderijen ontwikkeld tot landgoederen. Het gebied rond het vliegveld is dan ook een echt landgoederenlandschap. De meeste van de natuurterreinen van Landschap Overijssel zijn van deze Twentse landgoederen. Door de verdrogende werking van het vliegveld zijn de natte natuurwaarden van deze landgoederen ernstig aangetast.

Herstel watersysteem
Landschap Overijssel vindt dat de gebiedsontwikkeling rond het vliegveld gepaard moet gaan met het herstellen van dit aangetaste watersysteem. Dit betekent dat de bronnen op de Lonnekerberg weer met hun benedenlopen op de landgoederen moeten worden verbonden. Ook moet de grondwaterstand in het gebied weer omhoog en moeten op de landgoederen in de omgeving weer de omstandigheden terugkomen die ontwikkeling van natte heide, natte graslanden en natte bossen mogelijk maken. Ook de van nature natte terreinen op het vliegveld moeten waar mogelijk worden hersteld. Inkorting van de zeer lange startbaan aan de noordwestzijde maakt dat de natte natuur van ’t Holthuis weer kansen krijgt en dat de ecologische verbinding van de Lonnekerberg met ’t Holthuis robuuster wordt.

Visie overheden 
Gelukkig wordt onze visie gedeeld door de overheden, die alle drie - gemeente, provincie en rijk - hebben uitgesproken dat de gebiedsontwikkeling in het vliegveldgebied gekoppeld moet worden aan herstel van het hydrologisch systeem - dus de bronnen, de beken en de natte terreinen. Ook vinden ze dat er winst moet worden geboekt voor de natuur. Op het ogenblik vormt het vliegveld als het ware een gat in de EHS, de ecologische hoofdstructuur die een raamwerk vormt van met elkaar verbonden natuurgebieden in de hele provincie. Versterking en uitbreiding van de EHS is een van de topprioriteiten van de provincie. Daarvoor biedt het vliegveld een prachtige kans. Door langs de herstelde beken ook stevige natuurzones te maken kan niet alleen het beekwater vanaf de Lonnekerberg weer naar de landgoederen stromen, maar kunnen ook vogels en dassen en reeen en vissen en vleermuizen, en nog veel meer, zich weer onbelemmerd door het gebied verspreiden. Er ontstaat op deze manier een robuust groenblauw casco.

Recreatie
Dat is mooi voor de natuur, maar dat is ook mooi voor de inwoners en bezoekers van dit prachtige gebied. Die hebben jaren het vliegveldgebied alleen maar vanachter de hekken mogen bekijken. En dat nog maar mondjesmaat, want het militaire karakter van de basis leidde tot veel camouflerende schermen en beplantingen. Het groenblauwe casco biedt de mogelijkheid om een recreatieve toegankelijkheid door het hele gebied te maken. In de visie van Landschap Overijssel boeken dus zowel natuur en water als de recreerende mens geweldige winst bij een goede inrichting van het vliegveldterrein.

Besluitvorming
Rijk, provincie en gemeente hebben bepaald dat, ongeacht of er een vliegveld komt of niet, water en natuur een belangrijke rol moeten spelen bij de ontwikkeling van dit gebied. Landschap Overijssel zal eraan bijdragen dat voor beide modellen de kansen voor water en natuur zo goed mogelijk worden benut. Duidelijk is al wel dat er in de vliegveldvariant minder volledig beekherstel kan plaatsvinden, omdat de startbaan de loop van de beken kruist. Er zal dus een zorgvuldige afweging van belangen moeten plaatsvinden als de politieke besluitvorming aan het eind van 2009 aan de orde is.